Nadmiar żelaza w organizmie – skąd się bierze i jak się go pozbyć?

Nadmiar żelaza w organizmie może być naprawdę niebezpieczny dla naszego zdrowia. Zbyt wysoki poziom tego pierwiastka trwale uszkadza tkanki i narządy, co prowadzi do poważnych powikłań, m.in. zwyrodnienia stawów, chorób serca, cukrzycy, impotencji czy marskości wątroby. Tylko czasami przyczyną nadmiaru żelaza w organizmie są błędy żywieniowe. Znacznie częściej powodują go czynniki genetyczne.

 

Przyczyna nadmiaru żelaza najczęściej ukryta jest w genach…

Wysoki poziom żelaza w organizmie może świadczyć o występowaniu hemochromatozy pierwotnej (wrodzonej) – choroby genetycznej związanej z mutacjami w genie HFE. W ciele zdrowego człowieka białko HFE uniemożliwia wchłanianie żelaza z jelita, dzięki czemu organizm dostaje dokładnie tyle żelaza, ile potrzebuje. Mutacja w genie HFE powoduje jednak, że białko to jest niepoprawnie zbudowane, w związku z czym nie może spełniać swojego zadania. W efekcie organizm otrzymuje nadmierne ilości żelaza, których nie jest już w stanie wydalić.

Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że do wystąpienia pełnoobjawowej hemochromatozy niezbędne są 2 kopie uszkodzonego genu. I tak właśnie jest w przypadku 1 na 200 osób [1]. 1 na 8 osób ma natomiast uszkodzoną tylko 1 kopię genu HFE [2]. Taki układ również może być przyczyną niewielkiego przeładowania żelazem.

Zdecydowanie rzadszą przyczyną nadmiaru żelaza w organizmie są błędy żywieniowe. Istnieją pewne grupy produktów spożywczych bardzo bogatych w żelazo. Do tych produktów należy przede wszystkim czerwone mięso (wołowina, wieprzowina)[3], żółtka jaj, ciemne pieczywo, groch, fasola, makaron czy owies [4]. Błędy żywieniowe będą prowadzić jedynie do chwilowego wzrostu żelaza w organizmie, jednak i on nie jest wskazany. Dlatego też warto kontrolować ilość zmagazynowanego żelaza, badając co jakiś czas poziom ferrytyny.

Skąd mamy wiedzieć, że nasze narządy są niszczone przez nadmiar żelaza?

Pierwsze objawy hemochromatozy ujawniają po 30. roku życia. U mężczyzn występują wcześniej niż u kobiet, które to poprzez comiesięczną menstruację w naturalny sposób pozbywają się żelaza z organizmu. Hemochromatoza daje objawy, które początkowo łatwo pomylić z innymi schorzeniami. Chory odczuwa zmęczenie, osłabienie, bóle brzucha i stawów. Wraz z postępem hemochromatozy zaczyna mieć coraz poważniejsze problemy zdrowotne – pojawiają się problemy z sercem, cukrzyca, zaburzenia seksualne, a nawet spadek płodności. Objawem świadczącym o wysokim stopniu zaawansowania hemochromatozy będzie marskość wątroby, która ostatecznie może rozwinąć się w nowotwór.

Zdiagnozowanie hemochromatozy może zająć nawet 10 lat![5]

Powodem długiej diagnostyki są niespecyficzne objawy choroby. W momencie postawienia diagnozy organizm jest już często tak wyniszczony, że nie ma szans na skuteczne leczenie. Dlatego hemochromatozę należy rozpoznać jak najszybciej – zanim nadmiar żelaza zdąży uszkodzić narządy wewnętrzne.

Jedynym badaniem, które pozwala w 100% potwierdzić genetyczną skłonność do zachorowania na hemochromatozę lub wykluczyć tę chorobę jest badanie DNA. Według Amerykańskiego Towarzystwa Badań Wątroby (American Association for the Study of Liver Diseases, AASLD) wszystkie osoby z podwyższonymi parametrami gospodarki żelazem powinny poddać się diagnostyce w kierunku hemochromatozy.

Nadmiar żelaza w organizmie – są na to sposoby!

Istnieje naturalny sposób na pozbycie się nadmiaru żelaza z organizmu. Tym sposobem są regularne upusty krwi. Na początku wykonuje się je 1-2 razy w tygodniu, potem rzadziej. Krwioupust jest dla większości chorych na hemochromatozę bezpieczną i naturalną metodą leczenia. Zazwyczaj po ok. 3-6 miesiącach od rozpoczęcia terapii poziom ferrytyny (zgromadzonego żelaza) osiąga prawidłową wartość [6].

Źródła:

[1] K. Derc, M. Grzymisławski, G. Skarupa-Szabłowska, Hemochromatoza pierwotna (Primary hemochromatosis), „Gastroenterologia Polska” 2001, 8 (2), s. 181-188.

[2] M. Madej, Hemochromatoza, „Przegląd Reumatologiczny”  2009, nr 1 (25), s. 9.

[3] Iron Disorders Institute, Diet Recommendations for Hemochromatosis, 2006.

[4] Dieta w hemochromatozie, materiały edukacyjne Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

[5] K. Sikorska, K. P. Bielawski, T. Romanowski, P. Stalke, Hemochromatoza dziedziczna – najczęstsza choroba genetyczna człowieka, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2006, nr 60.

[6] [3] EASL, EASL practical guidance for HFE hemochromatosis, “Journal of Hepatology” 2010, vol. 53, 3-22.

Autor: www.badaniaprenatalne.pl

Zdjęcie: Maksym Yemelyanov/pl.123rf.com

Podziel się